Hutt Arts

Evde Kompost Yapmanın Basit Yolları

Mutfakta her gün çöpe giden şeyleri düşünün. Çay posası, kahve telvesi, sebze kabukları, yumurta kabuğu. Bunların çoğu aslında gübre hammaddesi. Ev kompostu hazırlama işi, tam olarak bu artıkları bitkileriniz için besin haline getirmek demek.

Sorun: Çöpe atılan besin, marketten alınan gübre

Balkonda saksı bahçeciliği yapanların iki ortak derdi var:

Saksı toprağı birkaç ayda tükeniyor. Bitki yavaşlıyor, yapraklar soluyor.
Sürekli gübre satın almak masraflı. Hangi ürünün gerçekten işe yaradığı da belirsiz.

Bu arada mutfaktan haftada kilolarca organik atık çıkıyor. Kompost, bu iki tabloyu birleştirir. Atık azalır, toprak canlanır. Ayrıca kompost sadece "gübre" değildir. Toprağın yapısını düzeltir, suyu daha iyi tutmasını sağlar, faydalı mikroorganizmaları çoğaltır.

Temel kural: Yeşil ve kahverengi dengesi

Kompost karmaşık değil. Sadece iki malzeme grubunu dengede tutacaksınız.

Yeşil malzeme (nemli, azotlu): Sebze ve meyve kabukları, çay posası, kahve telvesi, solmuş yapraklar, budama artıkları.
Kahverengi malzeme (kuru, karbonlu): Kuru yaprak, karton parçaları, gazete kağıdı, talaş, yumurta kolisi, kuru saman.

Hedef oran kabaca 1 ölçek yeşil, 2-3 ölçek kahverengi. Kahverengi az olursa koku ve sinek başlar. Yeşil az olursa süreç durur, aylarca hiçbir şey olmaz.

Kesinlikle koymayın

Et, kemik, balık artığı
Süt, yoğurt, peynir
Yağ, kızartma artığı, soslu yemek
Kedi-köpek dışkısı
Hastalıklı bitki yaprakları
Parlak baskılı, kuşe kağıt

Bunlar koku, sinek ve zararlı çeker. Ev içi bir kova için özellikle risklidir.

Yöntemleri karşılaştıralım

Yeni başlayan biri için üç pratik seçenek var. Alanınıza ve sabrınıza göre seçin.

Yöntem	Gereken alan	Süre	Koku riski	Kime uygun
Kova kompost (delikli plastik kova)	Çok az, balkon köşesi	3-6 ay	Orta (denge bozulursa)	Tek kişi, küçük balkon, düşük bütçe
Solucan kompostu (katlı kasa)	Az, kapalı alanda da olur	2-3 ay	Düşük	Düzenli takip edebilen, hızlı sonuç isteyen
Bokashi (fermente kova)	Çok az, mutfak dolabı	2 hafta fermente + 2-4 hafta toprakta	Çok düşük (ekşi koku)	Balkonu olmayan, apartman içi kullanıcı

Karar veremiyorsanız kova kompost ile başlayın. Maliyeti neredeyse sıfır. Hata yaparsanız kaybınız az olur.

Kova kompost: adım adım

Kovayı hazırlayın. 20-30 litrelik plastik kova alın. Yan yüzeylerine ve tabanına matkap veya kızgın çiviyle delikler açın. Hava girsin, fazla su çıksın.
Alta tabla koyun. Sızan sıvı için bir tepsi şart. O sıvı seyreltilerek sıvı gübre olarak da kullanılır.
İlk katman kahverengi olsun. Tabana 5-10 cm kuru yaprak veya karton parçası.
Mutfak artıklarını ekleyin. Küçük parçalara doğrayın. Büyük parça geç çürür.
Her yeşil katmanın üstünü kahverengiyle kapatın. Bu tek alışkanlık, koku sorununun yarısını çözer.
Nemi kontrol edin. Sıkılan sünger kadar nemli olmalı. Su damlıyorsa kuru malzeme ekleyin. Toz gibiyse azıcık su püskürtün.
Haftada bir karıştırın. El küreği veya uzun bir sopa yeter. Hava girmezse süreç kokuşmaya döner.

Olgunluk nasıl anlaşılır?

Renk koyu kahve, neredeyse siyah.
Koku orman toprağı gibi, hoş.
İçindeki malzemeler tanınmaz halde, ufalanıyor.
Sıcaklık ortam sıcaklığına düşmüş.

Kabukları hâlâ ayırt ediyorsanız beklemeye devam edin. Ham kompost kök yakabilir.

Sık görülen sorunlar ve çözümü

Belirti	Sebep	Ne yapmalı
Kötü, çürük koku	Fazla nem, oksijen yok	Karıştır, bol kuru yaprak/karton ekle
Hiç ısınmıyor, değişmiyor	Yeşil malzeme az, kuru	Mutfak artığı ekle, hafif nemlendir
Sirke sineği	Üstte açık kalan meyve kabuğu	Üstünü toprak veya kuru malzemeyle kapat
Beyaz küf tabakası	Normal, mantar faaliyeti	Karıştır, endişelenme

Kompostu nasıl kullanacaksınız?

Saksı harcına karıştırın: Toprağın yaklaşık dörtte biri kompost olsun. Yeni saksı ve toprak seçimi yaparken bunu payınıza katın.
Üst gübreleme: Mevcut saksının üstüne 1-2 cm serpin, hafifçe karıştırın. Ayda bir yeter.